آزادی مشروط در قانون

ابراء در حقوق
1397-04-01
قراردادهای بین المللی
1397-04-15

آزادی مشروط مرحله پیشرفته ای از سیستم جدید اجرای مجازات در جهت اصلاح اخلاقی محکومین است. آزادی مشروط فرصت و مجالی است که پیش از پایان دوره محکومیت به محکومان در بند داده می شود تا چنانچه در طول مدتی که دادگاه تعیین می کند از خود رفتاری پسندیده نشان دهد و دستورهای دادگاه را به موقع اجرا گذارند از آزادی مطلق برخوردار شوند. فکر آزادی مشروط زندانیان مربوط به قرن نوزدهم است.

قانونگذار برای زندانیانی که از خود حسن رفتار نشان دهند، این امتیاز را قائل می شود که آنها بتوانند پس از سپری شدن مدت معقولی، آزادی خود را بدست آورند. استفاده از این شیوه، با توجه به محاسن عمده ای که دارد و زندانی را از زندان و معایب آن دور می سازد، ازطرف علمای مکتب دفاع اجتماعی نوین مورد استقبال واقع شده است.
اجرای آزادی مشروط یکی از موارد مهم تشویق زندانیان به کار، حفظ نظم و آرامش، حسن سلوک و خوش رفتاری با دیگران محسوب می شود و از اثرات سوء محیط زندان تا حدودی جلوگیری کرده و در اصلاح و تربیت زندانیان نیز در بین مرحله زندان و آزادی بسیار موثر و مفید است. جدای از آنکه آزادی مشروط باعث کاهش جمعیت زندانیان و نیز کاهش هزینه های دولت می گردد تاثیر بسیار مثبتی بر عملکرد فرد زندانی می گذارد و او ضمن تلاش برای تغییر در اخلاق و رفتار خویش، برای ورود به اجتماع آماده می گردد. به اعتقاد کار و آزادی مشروط کلید زندان را بدست زندانی می دهد و ترس رجعت به زندان او را به کردار نیک تشویق می کند. این قاعده دارای دو فایده است: یکی اینکه آزادی عامل رفورم در اجرای مجازات است. دیگر آنکه آزادی مشروط زندانیان رابرای بازگشت به مقام وطبقه اجتماعی قبلی خود مهیا می سازد.

نخستین بار نهاد آزادی مشروط در سال ۱۳۳۷ با تصویب قانون راجع به آزادی مشروط زندانیان وارد نظام کیفری ایران شد. به موجب ماده واحده این قانون هر کس که برای مرتبه اول به علت ارتکاب جنحه یا جنایت به مجازات حبس محکوم شده بود، تحت شرایطی می توانست از آزادی مشروط استفاده نماید. این قانون بعدها وارد قانون مجازات اسلامی گردید و آخرین بار درسال ۱۳۷۷ اصلاح گردید.
به موجب ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی دادگاه صادرکننده دادنامه محکومیت قطعی می تواند در صورت وجود شرایط زیر حکم به آزادی مشروط صادر نماید:
۱) هرگاه در مدت اجرای مجازات مستمر اًحسن اخلاق نشان داده باشد.
‏۲) هرگاه از اوضاع و احوال محکوم پیش بینی شود که پس از آزادی دیگر مرتکب جرمی نخواهد شد.
‏۳) هرگاه تا آنجا که استطاعت دارد ضرر و زیانی که مورد حکم دادگاه یا مورد موافقت مدعی خصوصی واقع شده بپردازد یا قرار پرداخت آن رابدهد.

به موجب ماده ۳۹ قانون مجازات اسلامی صدور حکم آزادی مشروط منوط به پیشنهاد سازمان زندانها و تائید دادستان یا دادیار ناظر خواهد بود. بند ز ماده ۲ آئین نامه اجرای سازمان زندانها یکی از وظایف سازمان را تهیه و پیشنهاد اسامی محکومین واجد شرایط آزادی مشروط و ارائه آن به مقام قضائی مربوط عنوان کرده است. ماده ۶۵ آئین نامه مذکور شورای طبقه بندی زندان در خصوص زندانیان حائز شرایط آزادی مشروط تصمیم گیری می نماید.
آزادی مشروط بعد از عفو، مطلوبترین تشویق برای زندانیان است زیرا به موجب آن آزادی خود را بدست آورده و برای ورود به جامعه و زندگی اجتماعی آماده می شوند. اما این آزادی مطلق نیست و قانونگذار به موجب تبصره ۳ ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی شرایطی را برای زندانی مقرر نموده است که در صورت تخلف از آن، زندانی مجبور است بقیه دوران محکومیت را در زندان سپری کند. همچنین قانونگذار زمان استفاده از آزادی مشروط را به موجب ماده ۴۰ قانون مجازات اسلامی حداقل یک سال و حداکثر پنج سال عنوان نموده است. در پایان باید عنوان نمود که آزادی مشروط حق زندانی نیست بلکه یک امتیاز است برای تشویق به اصلاح خود جهت ورود به جامعه، چون آزادی وی به دلیل ارتکاب جرم و به موجب حکم دادگاه صالح سلب گردیده است.

آزادی مشروط در قانون